Khái niệm Basis
Trong thị trường phái sinh, Basis được hiểu là mức chênh lệch giữa giá của tài sản cơ sở (giá giao ngay) và giá hợp đồng tương lai của tài sản đó.
(hoặc một số nơi định nghĩa ngược lại: Giá giao ngay − Giá tương lai)
Ví dụ: nếu giá giao ngay là 1.000 điểm, và hợp đồng tương lai kỳ hạn 1 tháng đóng cửa ở mức 1.005 điểm thì Basis = 1.005 − 1.000 = +5 điểm.
Một vài điểm cần lưu ý:
Basis có thể dương hoặc âm. Basis dương khi giá hợp đồng tương lai > giá giao ngay; ngược lại Basis âm khi giá tương lai < giá giao ngay.
Khi hợp đồng tương lai đáo hạn tới thời điểm giao hàng/giao nhận, lý thuyết là giá giao ngay và giá tương lai sẽ hội tụ → Basis → 0.
Basis chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố: chi phí cơ hội (financing cost), lợi tức cổ tức (nếu tài sản cơ sở là cổ phiếu), cung-cầu thị trường, thanh khoản, thời gian tới đáo hạn.
Tại sao Basis quan trọng
Vì Basis cho chúng ta biết “khoảng cách” giữa thị trường giao ngay và thị trường phái sinh, nên nó có 2 vai trò chính:
- Là công cụ đo rủi ro phòng hộ: nếu bạn sở hữu tài sản cơ sở và muốn dùng hợp đồng tương lai để phòng ngừa, Basis là rủi ro còn lại (rủi ro cơ sở) mà không được loại bỏ bằng hợp đồng tương lai.
- Là chỉ báo để phân tích và dự đoán xu hướng thị trường phái sinh và giao ngay: thay đổi của Basis có thể báo hiệu hướng đi của thị trường, cơ hội giao dịch chênh lệch giá.
Với chỉ số VN30 ở thị trường phái sinh Việt Nam, người ta theo dõi Basis = giá đóng cửa hợp đồng tương lai VN30 kỳ hạn 1 tháng − giá đóng cửa chỉ số VN30 ở thị trường cơ sở. Khi Basis âm mạnh hoặc dương mạnh có thể là tín hiệu thị trường đang có lực cung/cầu khác biệt lớn.
Tần suất và xu hướng của Basis
| Basis dương lớn | Thị trường kỳ vọng giá lên tăng so với hiện tại, hoặc có thể có nhu cầu mua nhiều hợp đồng tương lai (nhà đầu tư/nhà tạo lập đánh giá tương lai tốt). |
| Basis âm lớn | Thị trường giao ngay đang mạnh hơn so với hợp đồng tương lai → kỳ vọng giá xuống hoặc có áp lực bán hợp đồng tương lai. |
| Basis thu hẹp
(giảm về 0) |
Thị trường đang dần ổn định hoặc xu hướng trước đó đang kết thúc → cơ hội đảo chiều hoặc “bẫy” tăng/giảm. |
Dùng Basis làm tín hiệu tương quan với giá giao ngay
Basis có thể được dùng như một chỉ báo dẫn (leading indicator) cho giá giao ngay hoặc ngược lại cho hợp đồng tương lai.
- Nếu Basis bắt đầu thu hẹp từ mức dương lớn → có thể báo hiệu giá giao ngay sẽ tăng lại (vì hợp đồng tương lai thấp hơn đã “hút” cầu giao ngay lên) hoặc hợp đồng tương lai sẽ tăng để hội tụ.
- Nếu Basis bắt đầu mở rộng (dương tăng hoặc âm giảm mạnh) → có thể thị trường đang kỳ vọng chuyển động mạnh hoặc sự chuyển giao lực mua bán từ giao ngay sang tương lai hoặc ngược lại.
- Khi gần đáo hạn hợp đồng mà Basis vẫn rất cao (không hội tụ) → cảnh báo rủi ro bùng nổ đột ngột (có thể là biến động lớn) vì hợp đồng sẽ phải hội tụ trong thực tế.
Ví dụ
Lấy ví dụ hợp đồng tương lai chỉ số VN30 kỳ hạn 1 tháng (VN30F1M):
Ngày 20/11: Giá chỉ số VN30 = 1.900 điểm; Giá HĐTL VN30 tháng tới = 1.905 điểm → Basis = +5 điểm.
Ngày 22/11: Giá chỉ số tăng lên 1.920 điểm; hợp đồng tương lai chỉ tăng lên 1.922 điểm → Basis = +2 điểm (thu hẹp) → tín hiệu rằng hợp đồng tương lai đã bị “hút” lên khá nhanh hoặc giao ngay tăng mạnh hơn → có thể thị trường giao ngay sẽ tiếp tục tăng hoặc hợp đồng tương lai sẽ chạy theo.
Cân nhắc mua giao ngay hoặc mua hợp đồng tùy chiến lược.
Ngày 25/11: Giá chỉ số quay đầu giảm về 1.890 điểm; hợp đồng tương lai giảm về 1.890 điểm → Basis ~ 0 → thị trường đang hội tụ → có thể xu hướng lớn sắp kết thúc hoặc chuẩn bị cho sóng mới.
Hoặc: Nếu Basis chuyển từ dương sang âm (ví dụ hợp đồng tương lai < giá chỉ số) thì cảnh báo rằng thị trường giao ngay đang mạnh hơn tương lai, có thể lực mua giao ngay giữ “tin tốt” còn tương lai chưa bắt kịp → phản ánh khả năng giá giao ngay sẽ tiếp tục tăng mạnh hơn hợp đồng hoặc ngược lại hợp đồng tương lai bị bán mạnh
Những lưu ý & hạn chế khi dùng Basis
- Basis không phải tín hiệu tuyệt đối: nó có thể bị chịu ảnh hưởng mạnh từ yếu tố cung‐cầu đặc thù, tin tức, thanh khoản, thao túng thị trường.
- Basis dựa trên kỳ hạn hợp đồng tương lai: kỳ hạn càng dài thì yếu tố chi phí vay, chi phí nắm giữ, cổ tức càng lớn → Basis có thể bị méo.
- Rủi ro cơ sở (basis risk): ngay cả khi giá giao ngay và tương lai có mối tương quan, nhưng nếu khi đáo hạn không hội tụ như dự đoán thì vẫn có lỗ.
- Khi thị trường sideway hoặc không rõ xu hướng thì Basis có thể rất “nhiễu”, không nên dùng làm tín hiệu chính duy nhất.
Cần kết hợp với các chỉ báo khác: mô hình giá, thanh khoản, khối lượng, tin tức kinh tế vĩ mô.