Nhìn trên biểu đồ, VN30F và VN30 thường tăng giảm khá giống nhau. Nhưng nếu quan sát kỹ trong phiên, nhà đầu tư sẽ thấy hai đường giá gần như không bao giờ trùng khít.
Có lúc VN30 tăng 10 điểm nhưng VN30F chỉ tăng 7–8 điểm. Có lúc VN30 chưa giảm nhiều nhưng VN30F đã bị bán mạnh. Đặc biệt, khoảng cách giữa hai thị trường có thể thay đổi liên tục chỉ trong vài phút.
Điều này không phải bất thường. Bởi dù có mối liên hệ chặt chẽ, VN30 và VN30F về bản chất là hai thị trường khác nhau.
VN30 và VN30F khác nhau ngay từ bản chất
VN30 là chỉ số phản ánh biến động giá của nhóm cổ phiếu thuộc rổ VN30.
Trong khi đó, VN30F là hợp đồng tương lai sử dụng VN30 làm tài sản cơ sở. Trên HNX, hợp đồng tương lai chỉ số VN30 được giao dịch như một sản phẩm riêng và có khối lượng giao dịch, giá và Open Interest (OI) riêng.
Có thể hiểu đơn giản:
VN30 phản ánh giá trị của thị trường cơ sở ở hiện tại.
Còn:
VN30F phản ánh mức giá mà người mua và người bán đang chấp nhận cho một hợp đồng gắn với VN30 tại thời điểm trong tương lai.
Chính chữ “tương lai” tạo ra phần lớn sự khác biệt giữa hai thị trường.
Basis: Khoảng cách giữa VN30F và VN30
Khoảng chênh lệch giữa Futures và Spot được gọi là Basis.
Công thức đơn giản:
Basis = Giá VN30F − VN30
Ví dụ:
VN30 = 1.950 điểm
VN30F1M = 1.956 điểm
Khi đó:
Basis = +6 điểm
Nếu VN30F1M chỉ ở 1.945 điểm:
Basis = -5 điểm
Vì Basis liên tục thay đổi nên VN30F không cần phải di chuyển từng điểm giống VN30.
Đây cũng là lý do có những thời điểm VN30 gần như đứng yên nhưng VN30F vẫn tăng hoặc giảm khá nhanh.
Vì sao Basis liên tục thay đổi?
Có ba nhóm yếu tố chính khiến VN30F và VN30 không thể chạy hoàn toàn giống nhau.
1. Giá Futures chứa yếu tố thời gian
Hợp đồng tương lai có ngày đáo hạn, trong khi bản thân chỉ số VN30 không có.
Theo mô hình Cost of Carry, giá hợp lý của hợp đồng tương lai chỉ số chịu ảnh hưởng bởi giá tài sản cơ sở, lãi suất, cổ tức kỳ vọng và thời gian còn lại tới đáo hạn.
Có thể biểu diễn đơn giản:
F ≈ S × e^((r − q)T)
Trong đó F là giá Futures, S là Spot, r là lãi suất, q là tỷ suất cổ tức kỳ vọng và T là thời gian tới đáo hạn.
Do đó, ngay cả trong điều kiện thị trường bình thường, Futures cũng không nhất thiết phải bằng Spot.
Tài liệu nền của Phaisinh.online cũng đã trình bày Cost of Carry là một trong những cơ sở hình thành mức giá hợp lý và Basis của hợp đồng tương lai.
2. VN30F có cung – cầu riêng
VN30F có một thị trường giao dịch riêng với người mua, người bán, thanh khoản và vị thế mở riêng.
Tháng 8/2026, HNX ghi nhận khối lượng giao dịch bình quân của HĐTL VN30 đạt 228.905 hợp đồng/phiên, trong khi OI cuối tháng đạt 27.984 hợp đồng. Điều này cho thấy futures có hoạt động giao dịch và vị thế riêng thay vì đơn thuần sao chép từng chuyển động của chỉ số VN30.
Ví dụ, nếu thị trường xuất hiện thông tin tiêu cực, trader có thể chủ động Short VN30F rất nhanh.
Khi đó:
Lực Short tăng → VN30F giảm nhanh → Basis thu hẹp hoặc chuyển âm
Trong khi các cổ phiếu cấu thành VN30 có thể chưa phản ứng với cùng tốc độ.
Vì vậy, trong một khoảng thời gian ngắn, VN30F hoàn toàn có thể chạy nhanh hơn hoặc chậm hơn VN30.
3. Kỳ vọng của trader liên tục thay đổi
Futures không chỉ phản ánh trạng thái hiện tại mà còn chứa kỳ vọng của những người đang giao dịch.
Nếu trader kỳ vọng thị trường sắp mạnh lên, họ có thể chấp nhận mua VN30F ở mức giá cao hơn.
Ngược lại, khi tâm lý trở nên thận trọng, lực Short có thể khiến Futures giao dịch thấp hơn đáng kể so với VN30.
Tuy nhiên, cần lưu ý:
Basis dương không đồng nghĩa VN30 chắc chắn tăng. Basis âm cũng không đồng nghĩa VN30 chắc chắn giảm.
Kỳ vọng chỉ là một phần của Basis; lãi suất, cổ tức, thời gian tới đáo hạn và cung – cầu ngắn hạn cũng có thể ảnh hưởng đến khoảng chênh lệch Futures–Spot.
Tại sao VN30F không thể tách khỏi VN30 mãi?
Dù hai thị trường có thể lệch nhau trong ngắn hạn, VN30F vẫn có VN30 làm tài sản cơ sở.
Nếu khoảng cách giữa Futures và Spot trở nên quá lớn so với mức hợp lý, các chiến lược giao dịch chênh lệch giá có thể xuất hiện. CME cũng chỉ ra rằng quan hệ cash–futures basis có liên hệ trực tiếp với hoạt động hedging và arbitrage trên thị trường futures chỉ số.
Quan trọng hơn, hợp đồng tương lai có ngày đáo hạn.
Càng gần ngày này, yếu tố thời gian T trong mô hình định giá càng nhỏ và giá Futures có xu hướng hội tụ về tài sản cơ sở.
Vì vậy có thể hình dung:
Còn xa đáo hạn → Basis có nhiều không gian biến động
Gần đáo hạn → Futures và Spot có xu hướng hội tụ
Đối với VN30F, cơ chế hội tụ còn gắn với phương pháp xác định giá thanh toán cuối cùng. HNX cho biết từ năm 2022, giá thanh toán cuối cùng của HĐTL VN30 được xác định dựa trên giá trị chỉ số VN30 trong 30 phút cuối ngày giao dịch cuối cùng sau khi loại trừ các giá trị cực trị theo quy định.
Trader nên nhìn VN30 và VN30F như thế nào?
Sai lầm phổ biến là nhìn hai biểu đồ rồi kỳ vọng:
VN30 tăng 5 điểm → VN30F cũng phải tăng 5 điểm.
Thực tế, điều đáng quan sát hơn là mối quan hệ giữa hai thị trường đang thay đổi như thế nào.
Ví dụ:
VN30 tăng +5 điểm, VN30F tăng +9 điểm
khác với:
VN30 tăng +5 điểm, VN30F chỉ tăng +1 điểm.
Trong cả hai trường hợp VN30 đều tăng như nhau, nhưng hành vi của thị trường Futures hoàn toàn khác.
Vì vậy, thay vì chỉ nhìn hướng đi của VN30, trader phái sinh nên quan sát thêm:
VN30 → VN30F → Basis → sự thay đổi của Basis
Chính khoảng cách giữa hai thị trường đôi khi cung cấp nhiều thông tin hơn việc chỉ nhìn xem chúng đang cùng tăng hay cùng giảm.
Kết luận
VN30F và VN30 thường di chuyển cùng hướng vì VN30 là tài sản cơ sở của hợp đồng tương lai VN30. Tuy nhiên, chúng không thể chạy hoàn toàn giống nhau bởi Futures còn chịu tác động của thời gian đáo hạn, Cost of Carry, cung – cầu và kỳ vọng của chính thị trường phái sinh.
Khoảng cách giữa hai thị trường được thể hiện qua Basis và có thể mở rộng hoặc thu hẹp liên tục trong phiên.
Do đó:
VN30 và VN30F không phải hai biểu đồ giống nhau lệch vài điểm. Chúng là hai thị trường có quan hệ định giá chặt chẽ với nhau.
Hiểu được sự khác biệt này là nền tảng trước khi trader bắt đầu sử dụng Basis VN30F để phân tích thị trường.
Tài liệu tham khảo
- HNX – Thị trường Hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu: thông tin giao dịch, giá và OI của HĐTL VN30.
- HNX – Báo cáo thị trường chứng khoán phái sinh: số liệu thanh khoản và Open Interest của VN30 Futures.
- CME Group – Equity Index Futures / Cash-Futures Basis: cơ sở lý thuyết về Basis, Cost of Carry và quan hệ Futures–Spot.
- CME Group – EFRP Transactions for Equity Index Products: quan hệ Basis và arbitrage giữa futures và thị trường cơ sở.
