Chơi chứng khoán phái sinh cũng như học bơi: Đừng nhảy xuống nước sâu khi chưa biết bơi!

Bạn có dám nhảy xuống một bể bơi sâu 3 mét khi chưa từng học bơi?

Chắc chắn phần lớn chúng ta sẽ lắc đầu.

Nhưng thật kỳ lạ, trên thị trường chứng khoán phái sinh, không ít nhà đầu tư lại sẵn sàng làm điều tương tự: mở tài khoản, nộp tiền, đặt lệnh Long hoặc Short, rồi hy vọng thị trường sẽ đi đúng hướng mình dự đoán.

Chỉ khác một điều: trong bể bơi, bạn có thể nhìn thấy độ sâu của nước. Còn trên thị trường phái sinh, độ sâu của rủi ro đôi khi chỉ xuất hiện khi tài khoản đã bắt đầu thua lỗ.

Thực ra, chơi chứng khoán phái sinh và học bơi có nhiều điểm giống nhau đến bất ngờ. Nếu hiểu được sự tương đồng này, bạn có thể thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận thị trường.

1. Muốn bơi giỏi, trước hết phải hiểu về nước

Không ai đến lớp học bơi và được huấn luyện viên yêu cầu nhảy ngay xuống khu vực sâu nhất.

Bạn sẽ được học cách thở, nổi trên mặt nước, đạp chân và phối hợp tay chân. Những kỹ năng tưởng chừng đơn giản ấy lại là nền tảng quyết định bạn có thể bơi an toàn hay không.

Giao dịch chứng khoán phái sinh cũng vậy.

Trước khi đặt lệnh đầu tiên, nhà đầu tư cần hiểu:

• Hợp đồng tương lai là gì và giá hợp đồng biến động như thế nào?
• Lệnh Long và Short khác nhau ra sao?
• Ký quỹ và đòn bẩy tài chính hoạt động thế nào?
• Lãi, lỗ được tính toán ra sao?
• Khi nào tài khoản có nguy cơ bị yêu cầu bổ sung ký quỹ hoặc đóng vị thế bắt buộc?

Đặc biệt, chứng khoán phái sinh cho phép nhà đầu tư giao dịch dựa trên giá trị hợp đồng lớn hơn số tiền ký quỹ ban đầu.

Điều này tạo ra cơ hội, nhưng cũng khuếch đại thua lỗ.

Chưa hiểu đòn bẩy mà đã giao dịch phái sinh chẳng khác nào chưa biết nổi mà đã muốn thi bơi đường dài.

2. Tập bơi ở nước nông trước khi ra nước sâu

Trong những buổi học đầu tiên, huấn luyện viên thường cho học viên tập ở vùng nước nông.

Ở đó, bạn có thể đứng lên khi cần, điều chỉnh động tác và dần hình thành sự tự tin.

Không ai bắt người mới phải bơi 1.000 mét ngay trong ngày đầu tiên.

Vậy tại sao nhiều nhà đầu tư mới lại muốn kiếm tiền thật nhanh bằng cách giao dịch khối lượng lớn?

Trên thị trường phái sinh, khu vực nước nông có thể được hình dung là tài khoản giao dịch thử nghiệm (demo).

Bạn có thể tập:

• Quan sát biểu đồ và nhận diện xu hướng.
• Thử nghiệm các chiến lược Long, Short.
• Xác định điểm vào lệnh, chốt lời, cắt lỗ.
• Ghi chép và đánh giá kết quả giao dịch.
• Làm quen với những tình huống thị trường biến động mạnh.

Tất nhiên, giao dịch demo không hoàn toàn giống giao dịch thực tế. Khi tiền thật chưa bị đe dọa, tâm lý của bạn thường bình tĩnh hơn rất nhiều.

Vì thế, ngay cả khi đã giao dịch demo tương đối tốt, bạn vẫn nên bắt đầu với quy mô nhỏ khi chuyển sang giao dịch thật.

Hãy tăng quy mô theo năng lực kiểm soát rủi ro, không phải theo mức độ tự tin nhất thời.

3. Đòn bẩy tài chính giống như vùng nước sâu

Một người đã biết bơi ở bể nông chưa chắc có thể lập tức bơi an toàn ở vùng nước sâu.

Nước sâu không nhất thiết nguy hiểm với người có kỹ năng và sự chuẩn bị tốt. Nhưng với người thiếu kinh nghiệm, chỉ một tình huống bất ngờ cũng có thể gây hậu quả nghiêm trọng.

Đòn bẩy trong chứng khoán phái sinh cũng mang đặc điểm tương tự.

Hãy tưởng tượng bạn đang nắm giữ một hợp đồng tương lai có hệ số nhân 100.000 đồng cho mỗi điểm chỉ số.

Khi giá hợp đồng thay đổi 10 điểm, lãi hoặc lỗ của một hợp đồng sẽ thay đổi:

10 × 100.000 = 1.000.000 đồng

Nếu giữ 5 hợp đồng, biến động 10 điểm tương ứng với 5 triệu đồng lãi hoặc lỗ, chưa tính phí và các chi phí liên quan.

Đáng chú ý, thị trường không phải lúc nào cũng biến động theo cách bạn dự đoán.

Một vị thế đang có lãi hoàn toàn có thể đảo chiều thành thua lỗ chỉ trong thời gian ngắn.

Càng mở nhiều hợp đồng so với năng lực tài chính, bạn càng dễ rơi vào tình trạng không đủ khả năng chịu đựng biến động bất lợi.

Đòn bẩy không tự tạo ra lợi thế giao dịch. Nó chỉ phóng đại kết quả của quyết định mà bạn đã đưa ra.

4. Quản trị rủi ro chính là chiếc áo phao của nhà đầu tư

Khi học bơi, chiếc áo phao có tác dụng hỗ trợ an toàn cho người chưa đủ kỹ năng, dù không thể thay thế việc học bơi và tuân thủ các nguyên tắc an toàn dưới nước.

Trong chứng khoán phái sinh, nhà đầu tư cũng cần một hệ thống bảo vệ tương tự: quản trị rủi ro.

Hệ thống đó bao gồm việc xác định trước:

• Mỗi giao dịch được phép rủi ro tối đa bao nhiêu tiền?
• Điểm cắt lỗ nằm ở đâu?
• Khối lượng vị thế có phù hợp với tài khoản không?
• Nếu thị trường biến động bất lợi, cần hành động như thế nào?
• Khi nào nên dừng giao dịch trong ngày?

Ví dụ, một nhà đầu tư có tài khoản 100 triệu đồng và tự đặt giới hạn rủi ro 1% cho mỗi giao dịch.

Điều đó có nghĩa họ dự kiến chỉ chấp nhận mất tối đa 1 triệu đồng nếu giao dịch thất bại.

Đây là một ví dụ về nguyên tắc xây dựng ngân sách rủi ro, không phải tỷ lệ phù hợp cho tất cả mọi người.

Trên thực tế, lệnh cắt lỗ cũng không bảo đảm bạn sẽ luôn thoát được vị thế đúng mức giá mong muốn, đặc biệt khi thị trường biến động mạnh hoặc thanh khoản hạn chế.

Vì vậy, quản trị rủi ro cần kết hợp cả điểm dừng lỗ, quy mô vị thế, dự phòng ký quỹ và kỷ luật thực hiện.

Một nhà đầu tư giỏi không phải người chưa từng thua lỗ.

Đó là người biết giới hạn thiệt hại để còn cơ hội tiếp tục tham gia thị trường.

5. Biết bơi rồi vẫn có thể gặp nguy hiểm nếu chủ quan

Một trong những thời điểm dễ mắc sai lầm nhất khi học bơi là lúc bạn bắt đầu cảm thấy mình đã bơi khá tốt.

Bạn có thể muốn bơi xa hơn, nhanh hơn hoặc thử sức với những vùng nước khó hơn.

Trên thị trường phái sinh, hiện tượng này cũng rất phổ biến.

Sau vài lệnh Long đúng hướng hoặc một chuỗi giao dịch có lãi, nhà đầu tư dễ nghĩ rằng mình đã hiểu được quy luật thị trường.

Rồi những quyết định thiếu kỷ luật bắt đầu xuất hiện:

• Tăng khối lượng giao dịch quá nhanh.
• Không đặt cắt lỗ vì tin chắc thị trường sẽ quay đầu.
• Bình quân thêm vị thế thua lỗ mà không có kế hoạch.
• Giao dịch liên tục để gỡ lại khoản tiền vừa mất.
• Vào lệnh vì sợ bỏ lỡ cơ hội, hay còn gọi là FOMO.

Đây là lúc tâm lý có thể trở thành rủi ro lớn không kém biến động giá.

Một người biết bơi vẫn cần tôn trọng điều kiện dòng nước, thời tiết và giới hạn thể lực.

Một nhà đầu tư có kinh nghiệm cũng cần tôn trọng xu hướng, biến động thị trường và giới hạn tài khoản.

Kỷ luật không giúp bạn luôn dự đoán đúng, nhưng giúp bạn tránh biến một lần dự đoán sai thành tổn thất quá lớn.

6. Không phải cứ xuống nước là phải bơi, cũng không phải mở bảng điện là phải đặt lệnh

Đây có lẽ là điểm tương đồng thú vị nhất.

Một người đi bơi có thể chọn ngồi nghỉ khi mệt, rời bể khi điều kiện không an toàn hoặc chỉ quan sát mà không xuống nước.

Nhà đầu tư phái sinh cũng hoàn toàn có quyền đứng ngoài thị trường.

Không phải phiên giao dịch nào cũng xuất hiện cơ hội phù hợp.

Nếu xu hướng chưa rõ ràng, biến động bất thường hoặc chiến lược của bạn chưa có tín hiệu, việc không giao dịch có thể là quyết định hợp lý.

Đôi khi, bảo vệ được tài khoản quan trọng hơn việc cố gắng kiếm lợi nhuận trong mọi phiên.

Hãy nhớ rằng:

Không có lệnh nào cũng là một trạng thái giao dịch có chủ đích.

7. Năm nguyên tắc dành cho người mới tham gia chứng khoán phái sinh

Không có con đường tắt nào bảo đảm bạn trở thành người bơi giỏi chỉ sau vài buổi tập.

Cũng không có chiến lược giao dịch nào bảo đảm nhà đầu tư luôn có lãi.

Điều bạn có thể chủ động kiểm soát là quá trình học tập, phương pháp luyện tập và mức độ rủi ro mình lựa chọn chấp nhận.

Kết luận: Đừng cố bơi nhanh, hãy học cách không bị cuốn trôi

Chứng khoán phái sinh không phải trò chơi may rủi thuần túy, nhưng cũng không phải con đường làm giàu dễ dàng.

Đó là một thị trường đòi hỏi kiến thức, khả năng phân tích, kiểm soát cảm xúc và đặc biệt là quản trị rủi ro.

Giống như học bơi, mục tiêu ban đầu không nên là bơi nhanh nhất hay bơi xa nhất, mà là nắm vững những kỹ năng cần thiết để tham gia an toàn hơn.

Nếu bạn mới bắt đầu, hãy học từ những điều cơ bản, thực hành từng bước và đừng để mong muốn kiếm tiền nhanh khiến mình chấp nhận rủi ro vượt quá khả năng.

Bởi trên thị trường phái sinh, quan trọng không chỉ là bạn kiếm được bao nhiêu khi dự đoán đúng, mà còn là bạn bảo vệ được bao nhiêu khi dự đoán sai.

---

Bạn đã sẵn sàng học bơi trên thị trường phái sinh?

Hãy tiếp tục khám phá kiến thức về hợp đồng tương lai, chiến lược Long/Short, phân tích kỹ thuật và quản trị rủi ro tại Phaisinh.online.

Đừng quên chia sẻ bài viết này cho một người bạn đang chuẩn bị bước chân vào thị trường phái sinh. Biết đâu, đó chính là lời nhắc giúp họ tránh một cú nhảy xuống vùng nước quá sâu!

Lưu ý: Bài viết nhằm mục đích cung cấp kiến thức, không phải khuyến nghị đầu tư. Giao dịch chứng khoán phái sinh tiềm ẩn rủi ro thua lỗ lớn, đặc biệt khi sử dụng đòn bẩy tài chính.