Các loại lệnh trong giao dịch phái sinh và khi nào nên dùng

Giao dịch phái sinh có sáu loại lệnh cơ bản: lệnh giới hạn LO, lệnh khớp giá mở cửa ATO, khớp giá đóng cửa ATC, và ba loại lệnh thị trường MTL, MOK, MAK. Ngoài ra, công ty chứng khoán còn cung cấp thêm các lệnh điều kiện như cắt lỗ, chốt lời tự động. Với người mới, lệnh LO là lựa chọn đầu tiên vì giúp kiểm soát được giá vốn, lệnh thị trường chỉ nên dùng khi cần thoát vị thế nhanh.

Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu từng loại lệnh, phiên áp dụng, ưu nhược điểm, và cách chọn loại lệnh phù hợp với từng tình huống.

Bảng tổng hợp các loại lệnh

Lệnh LO: lựa chọn mặc định

Lệnh LO cho phép bạn đặt chính xác mức giá muốn mua hoặc bán. Lệnh mua chỉ khớp ở giá bằng hoặc thấp hơn giá đặt, lệnh bán chỉ khớp ở giá bằng hoặc cao hơn giá đặt. Lệnh chưa khớp sẽ nằm chờ trên sổ lệnh đến khi khớp, bị hủy hoặc hết phiên.

Ví dụ: VN30F đang giao dịch ở 1.948 điểm, bạn muốn mua khi giá điều chỉnh về 1.945. Đặt lệnh LO mua 1 hợp đồng giá 1.945: lệnh chỉ khớp nếu giá giảm về 1.945 hoặc tốt hơn, và bạn không bao giờ phải mua cao hơn mức này.

Phù hợp khi: bạn có kế hoạch với vùng giá vào lệnh rõ ràng và không cần khớp ngay.

Lệnh ATO và ATC

Lệnh ATO và ATC không cần ghi giá, được ưu tiên khớp tại giá mở cửa hoặc đóng cửa do hệ thống xác định. Vì bạn không biết trước mức giá và không thể hủy lệnh trong phiên, người mới nên hạn chế dùng hai loại lệnh này, nhất là vào ngày đáo hạn khi phiên ATC thường biến động mạnh.

Phù hợp khi: bạn cần chắc chắn đóng vị thế trong ngày tại giá đóng cửa, hoặc mở vị thế ngay đầu phiên theo kế hoạch đã chuẩn bị. Đọc thêm: Các khung thời gian chính trong giao dịch phái sinh.

Ba lệnh thị trường MTL, MOK, MAK

Cả ba đều khớp ngay với các lệnh đối ứng tốt nhất đang có trên sổ lệnh, chỉ khác nhau ở cách xử lý phần chưa khớp. Ví dụ dưới đây giúp thấy rõ sự khác biệt.

Ví dụ: bạn muốn mua 5 hợp đồng, trong khi bên bán chỉ còn 3 hợp đồng ở 1.946,5 và 1 hợp đồng ở 1.946,6, tổng cộng 4 hợp đồng.

Phù hợp khi: cần vào hoặc thoát lệnh ngay lập tức, ví dụ cắt lỗ khi giá đi ngược nhanh. Lưu ý giá khớp có thể kém hơn giá bạn thấy trên màn hình, nhất là khi thị trường biến động mạnh hoặc thanh khoản mỏng.

Lệnh điều kiện

Lệnh điều kiện là lệnh được cài sẵn và chỉ gửi vào sàn khi giá thị trường thỏa mãn điều kiện bạn đặt. Đây là sản phẩm của từng công ty chứng khoán, không phải loại lệnh của Sở Giao dịch. Trên Entrade X của DNSE, các lệnh điều kiện phái sinh gồm:

• Stop Order: lệnh mua hoặc bán tự động gửi vào sàn khi giá chạm mức điều kiện (lớn hơn hoặc bằng, hoặc nhỏ hơn hoặc bằng).
• Lệnh OCO: kết hợp lệnh chốt lời và lệnh cắt lỗ cho một vị thế; khi một lệnh được kích hoạt, lệnh còn lại tự hủy.
• Cắt lỗ, chốt lời theo deal và Trailing Stop: cài trực tiếp trên vị thế đang mở, mức cắt lỗ có thể tự dịch chuyển theo giá khi bạn đang có lãi.

Lệnh điều kiện chỉ được kích hoạt trong phiên khớp lệnh liên tục. Cách cài đặt chi tiết, đọc thêm: Cài lệnh cắt lỗ, chốt lời tự động như thế nào?

Chọn loại lệnh theo tình huống

Chọn sai loại lệnh cũng là một loại rủi ro

Nhiều người mới mất tiền không phải vì nhận định sai, mà vì dùng lệnh thị trường khi thanh khoản mỏng, đặt nhầm chiều lệnh, hoặc đặt lệnh ATC rồi không hủy được. Trước khi bấm đặt, hãy kiểm tra lại chiều lệnh, mã hợp đồng, loại lệnh và giá.

Đọc thêm: Ưu điểm và rủi ro khi giao dịch phái sinh.

Câu hỏi thường gặp

Lệnh LO có hiệu lực đến khi nào?

Lệnh LO chưa khớp có hiệu lực đến hết ngày giao dịch, trừ khi bạn hủy trước đó.

Có đặt lệnh thị trường trong phiên ATO được không?

Không. Trong phiên ATO chỉ dùng được lệnh ATO và LO; các lệnh MTL, MOK, MAK chỉ dùng trong phiên khớp lệnh liên tục.

Đóng vị thế thì đặt lệnh gì?

Đặt lệnh ngược chiều với vị thế đang có, cùng mã hợp đồng và cùng số lượng: đang Long thì đặt lệnh bán, đang Short thì đặt lệnh mua.

Lệnh thị trường có bị khớp ở giá trần, giá sàn không?

Có thể, nếu sổ lệnh đối ứng quá mỏng. Vì vậy với khối lượng lớn hoặc khi thị trường biến động mạnh, nên cân nhắc lệnh LO hoặc chia nhỏ lệnh.

Xem thêm

• Cách đọc bảng giá phái sinh: ý nghĩa từng cột thông tin
• Vì sao đặt lệnh phái sinh mà không khớp? 6 nguyên nhân thường gặp
• Lộ trình học phái sinh A–Z

Bài viết chỉ nhằm mục đích chia sẻ kiến thức thuần túy, không phải khuyến nghị đầu tư. Quy định về loại lệnh theo thông tin công bố tại thời điểm viết, có thể thay đổi. Giao dịch chứng khoán phái sinh có rủi ro cao; nhà đầu tư cần cân nhắc khả năng tài chính và tự chịu trách nhiệm với quyết định của mình.