Giới hạn vị thế phái sinh và các quy định giao dịch người mới cần biết

Giới hạn vị thế phái sinh là số hợp đồng tối đa một tài khoản được nắm giữ trên cùng một tài sản cơ sở: nhà đầu tư cá nhân dưới 5.000 hợp đồng, tổ chức dưới 10.000 hợp đồng và nhà đầu tư chuyên nghiệp dưới 20.000 hợp đồng. Bên cạnh đó, khối lượng tối đa trên mỗi lệnh là 500 hợp đồng, giá đặt phải nằm trong biên độ trần sàn, và các hành vi tạo cung cầu giả tạo hay thao túng giá đều bị nghiêm cấm.

Bài viết này tổng hợp những quy định giao dịch hợp đồng tương lai chỉ số VN30 (VN30F) mà người mới hay gặp, theo quy định hiện hành trên hệ thống giao dịch KRX.

Giới hạn vị thế là gì?

Vị thế là trạng thái và số lượng hợp đồng chưa đáo hạn bạn đang nắm giữ: mua là mở vị thế Long, bán là mở vị thế Short. Theo Nghị định 158/2020/NĐ-CP, giới hạn vị thế là vị thế tối đa của một chứng khoán phái sinh và các chứng khoán phái sinh khác có cùng tài sản cơ sở mà nhà đầu tư được nắm giữ tại một thời điểm.

Với VN30F, điều đó có nghĩa là vị thế ở các kỳ hạn F1M, F2M, F1Q, F2Q đều được tính chung vì có cùng tài sản cơ sở là chỉ số VN30.

Người mới có cần lo về giới hạn này không? Thực tế là rất hiếm khi. Ở mức chỉ số quanh 1.850 điểm, giá trị danh nghĩa mỗi hợp đồng khoảng 185 triệu đồng, nên 5.000 hợp đồng tương đương gần 925 tỷ đồng giá trị danh nghĩa và cần hàng trăm tỷ đồng tiền ký quỹ - một con số rất lớn với hầu hết các nhà đầu tư cá nhân. Điều chúng ta cần chú ý hơn là giới hạn do chính sức mua ký quỹ của tài khoản đặt ra. Đọc thêm: Ký quỹ phái sinh là gì?

Nếu vi phạm giới hạn vị thế hoặc không đáp ứng đủ ký quỹ, tài khoản có thể bị hạn chế giao dịch. Trên hệ thống KRX, phạm vi hạn chế tùy nguyên nhân và mức độ vi phạm (toàn thị trường, một sản phẩm hoặc một mã hợp đồng). Khi bị hạn chế, bạn chỉ được đặt lệnh đóng vị thế để khắc phục, không được mở vị thế mới.

Các quy định về lệnh cần nhớ

Hai lỗi người mới hay gặp nhất là đặt ngược chiều lệnh và đặt lệnh trong phiên ATO hoặc ATC rồi muốn hủy nhưng không được. Đọc thêm: Vì sao đặt lệnh phái sinh mà không khớp? 6 nguyên nhân thường gặp; Các loại lệnh trong giao dịch phái sinh và khi nào nên dùng.

Các hành vi bị nghiêm cấm

Luật Chứng khoán 2019 (Điều 12) cấm các hành vi gian lận, nội gián và thao túng thị trường. Với nhà đầu tư cá nhân trên thị trường phái sinh, những hành vi cần tránh gồm:

• Tạo cung cầu giả tạo: dùng một hoặc nhiều tài khoản của mình hoặc của người khác, hoặc thông đồng với người khác, để mua bán qua lại nhằm tạo giao dịch ảo.
• Thao túng giá: cấu kết, lôi kéo người khác mua bán để đẩy hoặc dìm giá, kể cả kết hợp tung tin đồn sai sự thật.
• Giao dịch nội gián: dùng thông tin chưa công bố để giao dịch hoặc tiết lộ cho người khác giao dịch.
• Cung cấp thông tin sai lệch: đăng tải, lan truyền thông tin sai sự thật để tác động tới giá.

Vi phạm có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định 156/2020/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung), trường hợp nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Cách an toàn nhất là chỉ giao dịch trên tài khoản đứng tên mình và không tham gia các nhóm “kéo giá”, “hô lệnh” theo đám đông.

Lưu ý rủi ro

Các quy định giao dịch có thể được Sở Giao dịch Chứng khoán, VSDC hoặc cơ quan quản lý điều chỉnh theo từng thời kỳ. Trước khi giao dịch, bạn nên kiểm tra lại thông báo mới nhất từ công ty chứng khoán. Ngoài ra, ở các hợp đồng thanh khoản thấp như F2M, F1Q, F2Q, chỉ một lệnh lớn hoặc đặt nhầm cũng có thể làm giá biến động mạnh. Đọc thêm: Nên giao dịch hợp đồng kì hạn gần hay xa?

Câu hỏi thường gặp

Giới hạn vị thế có tính gộp các kỳ hạn VN30F không?

Có. Giới hạn áp dụng cho các hợp đồng cùng tài sản cơ sở, nên vị thế ở F1M, F2M, F1Q và F2Q được tính chung.

Muốn đặt Long 800 hợp đồng thì làm thế nào?

Mỗi lệnh tối đa 500 hợp đồng, nên bạn cần tách thành ít nhất 2 lệnh, ví dụ 500 và 300 hợp đồng.

Có được hủy lệnh ATC đã đặt không?

Không. Lệnh trong phiên ATO và ATC không được sửa hoặc hủy, vì vậy cần kiểm tra kỹ mã hợp đồng, chiều lệnh và khối lượng trước khi đặt.

Tài khoản bị hạn chế giao dịch thì còn làm được gì?

Bạn vẫn được đặt lệnh đóng vị thế với khối lượng không vượt quá vị thế đang nắm giữ, để khắc phục vi phạm.

Xem thêm

• Bước giá, biên độ trần sàn và giá tham chiếu của VN30F
• Hợp đồng tương lai: cấu trúc, đáo hạn, ký hiệu VN30F
• Lộ trình học phái sinh A–Z

Bài viết chỉ nhằm mục đích chia sẻ kiến thức thuần túy, không phải khuyến nghị đầu tư. Nội dung quy định được tổng hợp tại thời điểm viết bài và có thể thay đổi. Giao dịch chứng khoán phái sinh có rủi ro cao; nhà đầu tư cần cân nhắc khả năng tài chính và tự chịu trách nhiệm với quyết định của mình.