Ai phù hợp để giao dịch phái sinh?

Chứng khoán phái sinh phù hợp với người có vốn nhàn rỗi, hiểu cơ chế ký quỹ và đòn bẩy, có thời gian theo dõi thị trường và đủ kỷ luật để cắt lỗ/chốt lời theo đúng kế hoạch. Ngược lại, bạn chưa nên giao dịch phái sinh nếu đang dùng tiền vay hoặc tiền chi tiêu thiết yếu để giao dịch, chưa hiểu rõ về sản phẩm, hoặc kỳ vọng làm giàu nhanh.

Trong bài viết này, chúng ta sẽ đi qua 4 yếu tố mà nhà đầu tư mới cần tự đánh giá trước khi giao dịch phái sinh, kèm một bộ câu hỏi giúp bạn biết mình đã sẵn sàng hay chưa.

Ai phù hợp với giao dịch phái sinh?

• Người đã có kinh nghiệm giao dịch cổ phiếu, hiểu cách thị trường vận động và muốn thêm công cụ giao dịch hai chiều.
• Người đang nắm giữ danh mục cổ phiếu, cần công cụ phòng hộ khi thị trường giảm mà không muốn bán cổ phiếu ra. Đọc thêm: Chiến lược Hedging trong giao dịch phái sinh.
• Người có thời gian theo dõi thị trường, hoặc có phương pháp giao dịch phù hợp với lịch làm việc của mình.
• Người giao dịch theo hệ thống, có quy tắc vào lệnh, cắt lỗ/chốt lời rõ ràng và sẵn sàng kiểm nghiệm trước khi dùng tiền thật.

Ai chưa nên giao dịch phái sinh?

• Dùng tiền vay, tiền tiêu dùng thiết yếu để giao dịch: tiền sinh hoạt, tiền học phí, tiền trả nợ hay tiền đi vay. Áp lực phải thắng khiến bạn dễ phá vỡ kỷ luật.
• Chưa hiểu rõ về ký quỹ, đòn bẩy và đáo hạn: không biết mỗi điểm biến động tương đương bao nhiêu tiền, hay khi nào bị call margin.
• Đang thua lỗ ở kênh khác và tâm lý muốn gỡ nhanh: tâm lý gỡ gạc kết hợp với đòn bẩy là công thức dễ dẫn đến thua lỗ lớn.
• Kỳ vọng lợi nhuận phi thực tế: muốn nhân đôi tài khoản trong vài tuần thường dẫn đến vào lệnh quá lớn và quá nhiều.

4 yếu tố nhà đầu tư cần tự đánh giá

Vốn giao dịch

Chỉ dùng số tiền mà nếu mất đi cũng không ảnh hưởng lớn đến cuộc sống của bạn. Ngoài khoản ký quỹ cho 1 hợp đồng, bạn cần thêm tiền đệm để không bị call margin khi giá biến động ngược chiều. Ví dụ: với VN30F ở 1.940 điểm và tỷ lệ ký quỹ giả định 20%, mỗi hợp đồng cần khoảng 38,8 triệu đồng ký quỹ.

Đọc thêm: Ký quỹ phái sinh: Initial margin, Maintenance margin, Margin call; Cần bao nhiêu vốn để bắt đầu giao dịch phái sinh?

Thời gian

Phiên giao dịch phái sinh bắt đầu từ 8h45 và kết thúc lúc 14h45. Nếu đi làm giờ hành chính, bạn cần chọn phong cách phù hợp, như giữ vị thế vài ngày hoặc chỉ giao dịch đầu phiên, và luôn đặt sẵn lệnh cắt lỗ.

Đọc thêm: VN30F vận động như thế nào trong 1 ngày giao dịch?; Giao dịch phái sinh khi bận đi làm: chọn phong cách và khung giờ phù hợp.

Khả năng chịu thua lỗ

Hãy hình dung trước những tình huống xấu nhất và tự hỏi mình có chấp nhận được không.

Ví dụ: tài khoản của bạn có 80 triệu đồng, mỗi lệnh 1 hợp đồng với mức cắt lỗ 15 điểm, tức 1,5 triệu đồng/lệnh. Một chuỗi 5 lệnh thua liên tiếp, điều hoàn toàn có thể xảy ra với bất kỳ phương pháp nào, sẽ làm tài khoản giảm 7,5 triệu đồng, khoảng 9,4%. Nếu không cắt lỗ và để một lệnh chạy ngược 100 điểm, bạn mất 10 triệu đồng chỉ trong một lệnh.

Nếu những con số này khiến bạn mất ngủ hoặc muốn “gỡ gạc” ngay lập tức, có lẽ bạn nên giảm quy mô hoặc luyện tập trên tài khoản demo thêm trước khi giao dịch thật.

Kỷ luật

Kỷ luật là yếu tố quan trọng bậc nhất trong giao dịch. Bạn có thể biết rất nhiều chỉ báo, nhưng nếu dời điểm cắt lỗ mỗi khi giá chạm tới, hoặc tăng khối lượng để gỡ sau một lệnh thua, đòn bẩy sẽ khuếch đại những sai lầm đó rất nhanh. Cách tốt nhất để kiểm tra kỷ luật là giao dịch thử một thời gian và ghi nhật ký từng lệnh.

Bộ câu hỏi tự đánh giá

Trả lời Có hoặc Không cho từng câu dưới đây:

Lưu ý: Câu số 1 là điều kiện bắt buộc: nếu trả lời Không, bạn chưa nên giao dịch phái sinh, bất kể tổng điểm là bao nhiêu.

Nếu chưa sẵn sàng, nên bắt đầu từ đâu?

• Học kiến thức nền tảng theo lộ trình có hệ thống. Đọc thêm: Lộ trình học phái sinh A–Z.
• Giao dịch thử trên tài khoản demo trước khi trade tài khoản tiền thật.
• Backtest để kiểm nghiệm tính khả thi của hệ thống giao dịch trước khi giao dịch tiền thật. Đọc thêm: Backtest chiến lược giao dịch với TradingView.
• Bắt đầu nhỏ với 1 hợp đồng, chỉ tăng quy mô khi đã có kết quả ổn định qua ít nhất vài chục lệnh.

Phái sinh không dành cho tất cả mọi người

Phái sinh là công cụ mạnh: có thể giúp bạn kiếm lời cả khi thị trường giảm hoặc bảo vệ danh mục cổ phiếu, nhưng cũng có thể khiến tài khoản mất phần lớn giá trị trong thời gian ngắn. Không tham gia khi chưa sẵn sàng cũng là một quyết định quản trị rủi ro tốt.

Đọc thêm: Ưu điểm và rủi ro khi giao dịch phái sinh.

Câu hỏi thường gặp

Có kinh nghiệm giao dịch cổ phiếu thì đã đủ để giao dịch phái sinh chưa?

Chưa đủ. Kinh nghiệm cổ phiếu giúp bạn đọc và phân tích diễn biến của thị trường, nhưng bạn vẫn cần hiểu thêm về ký quỹ, đòn bẩy, đáo hạn và cơ chế thanh toán lãi lỗ hằng ngày đặc thù của sản phẩm phái sinh.

Cần điều kiện gì để mở tài khoản phái sinh?

Bạn cần có tài khoản chứng khoán và mở thêm tài khoản giao dịch phái sinh tại công ty chứng khoán; điều kiện cụ thể theo quy định của từng công ty.

Có nên dùng tiền vay margin cổ phiếu để ký quỹ phái sinh không?

Không nên. Dùng đòn bẩy chồng lên đòn bẩy làm rủi ro tăng lên rất nhiều lần.

Nên giao dịch demo bao lâu trước khi dùng tiền thật?

Không có con số cố định, nhưng bạn nên giao dịch thử ít nhất vài chục lệnh và chỉ chuyển sang tiền thật khi tuân thủ được kế hoạch một cách nhất quán.

Xem thêm

• Chứng khoán phái sinh là gì?
• Chứng khoán cơ sở và phái sinh: những điểm khác biệt người mới cần biết
• Phái sinh là zero-sum game?

Bài viết chỉ nhằm mục đích chia sẻ kiến thức thuần túy, không phải khuyến nghị đầu tư. Bộ câu hỏi chỉ mang tính tham khảo, không thay thế cho việc đánh giá khả năng tài chính cá nhân. Giao dịch chứng khoán phái sinh có rủi ro cao; nhà đầu tư cần cân nhắc khả năng tài chính và tự chịu trách nhiệm với quyết định của mình.